ประวัติพระสุรัสวดี

พระสุรัสวดี (สรัสวดี, สรัสวติ, สรสวติ)

เทวีแห่งความรู้และภาษา

พระนางสุรัสวดี ทรงมีพระนามเรียกขาน อาทิ วัค วัคเทวี วาคิสวารี ภารตี วาณี สาวิตรี และอื่นๆ อีกมาก ความเป็นมาของพระนางสุรัสวดี มีมากมายหลากหลายคัมภีร์จึงจะขอเล่าเป็นบางส่วนดังจะเสนอ ในคัมภีร์มัสยาปุราณะ กล่าวไว้ว่า พระพรหมธาดาเป็นผู้สร้างพระนางขึ้น (เปรียบได้ว่าพระนางเป็นเสมือนพระธิดาของพระองค์) กาลต่อมาพระพรหมท่านเกิดหลงรักในธิดาองค์นี้ จึงได้ทำการอภิเษกกับธิดาของพระองค์เอง ในด้านของพระนางสุรัสวดีเมื่อแรกที่กำเนิดมาได้รับประทานพรจากสวรรค์ไว้ว่าให้เคลื่อนไหวไปได้ดังคิดไม่ว่าจะไปทิศใดก็ตาม ด้วยเหตุนี้เองพระพรหมจึงต้องเฝ้าติดตามดูแลคุ้มครองพระนางให้ได้เสมอ จึงเป็นเหตุให้พระองค์ทรงมีพระพักตร์ ๕ พักตร์เพื่อดูแลนางทุกหนแห่ง คัมภีร์วิษณุโบราณ บันทึกไว้ว่า เมื่อพระพรหมเนรมิตพระนางสุรัสวดีขึ้นมาแล้วได้ประทานคัมภีร์ด้านอักษรเทวะนาครี และอักษรภาษาสันสกฤตให้แก่พระนาง พระนางจึงได้ศึกษาคัมภีร์จนแตกฉาน เก่งทางด้านนี้ความสามารถนั้นเหนือกว่าผู้ใดบนสรวงสวรรค์ กล่าวกันว่าพระนางเป็นเจ้าแม่หรือเทพีแห่งอักษรศาสตร์ด้วย พระนางเป็นผู้ให้กำเนิดอักษรเทวะนาครี ซึ่งเป็นตัวอักษร (เขียน) ของอักษรภาษาสันสกฤต หรือภาษาอินดี ในอินเดียปัจจุบัน

บางตำนานกล่าวไว้ว่าพระนางสุรัสวดี เป็นเทพธิดาแห่งน้ำ (ในอินเดียมีแม่น้ำชื่อสรัสวดี) ซึ่งหลักฐานจากหนังสือมหาภารตะ กล่าวว่าพระนางเป็นผู้ให้กำเนิดน้ำอันบริสุทธิ์แก่มวลมนุษย์ สัตว์ และพื้นดิน อีกตำนานที่จะขอเล่านั้นแต่เดิมพระนางสุรัสวดีเป็นมเหสีของพระวิษณุ เช่นเดียวกับพระแม่ลักษมี และพระคงคา แต่ต่อมาเทพธิดาทั้ง ๓ องค์เกิดความขัดแย้งกัน พระวิษณุจึงประทานพระแม่คงคงให้เป็นชายาของพระศิวะ ส่วนพระนางสุรัสวดีทรงประทานให้เป็นชายาของพระพรหม และทรงประทานพระลักษมีให้เป็นชายาของพระวิษณุ ศาสนาพุทธ นิกายมหายาน เกิดช่วงราวศตวรรษต้น ๆ ของคริสต์ศักราช มีเรื่องราวของพระนางสุรัสวดีกล่าวไว้ว่าผู้ที่นับถือศาสนาพุทธมหายาน ให้ความเคารพบูชาพระนางว่าเป็นพระมเหสีของพระโพธิสัตว์มัญชุศรี ซึ่งเป็นพระโพธิสัตว์แห่งสติปัญญาและความฉลาด พระนามของพระสุรัสวดีในพุทธศาสนาทรงพระนามว่า เทพธิดาตารา

ลักษณะทางศิลป์

รูปเคารพของพระนางสุรัสวดี ทรงมีพระวรกายขาว ประทับนั่งบนดอกบัว พระบาทห้อยลงเบื้องล่างข้างหนึ่ง พระกรถือพิณ บางรูปเคารพ บางรูปเคารพของพระนางที่พบมีพระพักตร์เดียว หรือ ๔ พักตร์ พระกรมี ๔ กร ทรงถือคัมภีร์ ดอกบัว ขลุ่ยหรือแจกัน (ถ้วยน้ำ) และพระกรทำปางวิตรกะ บางรูปเคารพที่มีพระกร ๘ กร ทรงถือคันศร คทา ขลุ่ย ลูกล้อ สังข์ บ่วง ลูกบด และประตัก และพาหนะ คือ นกยูง อาภรณ์สวมสาหรี สวมมงกุฎ เครื่องประดับ กำไล และศีรษะ รูปเคารพบางรูปจะประทับบนหลังหงส์ หรือนกยูง

กลับหน้าประวัติเทพเจ้า